Przeskocz do treści

Układ krążenia – czynniki korzystne i niekorzystne

Układ krążenia, oraz czynniki korzystne jak i niekorzystne, będą tematem dzisiejszego artykułu. Jest wiele czynników zwiększających ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, które można wyeliminować. W tym artykule postaram się je przedstawić, aby ułatwić Ci czytanie wymieniam poniżej jakie dokładnie zagadnienia będą przeze mnie poruszane. Klikając w poszczególne odnośniki, zostaniesz przekierowany do interesującego Cię tematu, lub możecie przeczytać cały artykuł. Zachęcam Cię jednak do przeczytania całego artykułu, ponieważ wiele z omawianych przeze mnie czynników łączy się ze sobą. 

  1. Właściwa dieta fundamentem prewencji chorób układu krążenie
  2. Kwas foliowy i witaminy B6 i B12 a homocysteina
  3. Sól a nadciśnienie tętnicze
  4. Trans -kwasy tłuszczowe a układ krążenia
  5. Związki zawarte w pestkach winogron chroniące układ krążenia
  6. Ekstrakt z pestek winogron
  7. Czerwone wino w profilaktyce chorób układu krążenia
  8. Potencjał antyoksydacyjny win tabela
  9. Potencjał antyoksydacyjny owoców tabela
  10. Głóg a układ krążenia
  11. Otyłość a układ krążenia
  12. Aktywność fizyczna a układ krążenia
  13. Forma aktywności fizycznej
  14. Tętno docelowe w trakcie aktywności fizycznej
  15. Układ krążenia a zanieczyszczenia powietrza
  16. Wpływ stresu na układ krążenia
  17. Wpływ palenia tytoniu na układ krążenia
  18. Tlenek węgla a układ krążenia
  19. Wolne rodniki tlenowe a układ krążenia
  20. Cytokiny prozapalne aktywowane przez dym tytoniowy

Niniejszy artykuł nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia. Nie może być również podstawą do jakichkolwiek roszczeń.

Właściwa dieta fundamentem prewencji chorób układu krążenie

Nie ulega wątpliwości, iż racjonalne odżywianie ma istotny wpływ w prewencji układu krążenia. Najlepsze jest w niej to, że nie niesie ze sobą skutków ubocznych. Wymaga jednak konsekwencji i pewnego wysiłku, ale zapewne popłaca. Mnóstwo badań dowodzi, że dieta obfitująca w warzywa, owoce, orzechy, ryby, jajka, o niskiej zawartości tłuszczów typu margaryna czy smalec, oraz z małą ilością soli i słodyczy, koreluje ze spadkiem ciśnienia. Jest ona obfita w witaminy, minerały, błonnik i antyoksydanty, co z kolei przekłada się na zmniejszone ryzyko wystąpienia miażdżycy. Przykładem takiej diety może być dieta śródziemnomorska, która ponadto obfituje w oleje zawierające nienasycone kwasy tłuszczowe jak np. oliwa z oliwek. Badania Lyon Heart Study pokazują, że tego typu dieta, spowodowała spadek zawałów mięśnia sercowego bez zgonów o 70%, zgonów z powodu ChNS o 76%, oraz o 70% mniej zgonów ogółem. 

Kwas foliowy i witaminy B6 i B12 a homocysteina

Istotnym elementem właściwej diety jest również spożycie odpowiedniej ilości kwasu foliowego, oraz witamin B6 i B12, co zmniejsza stężenie homocysteiny. Nadmiar homocysteiny może poważnie uszkodzić naczynia krwionośne i wywoływać miażdżycę oraz problemy zakrzepowe, związany jest z wystąpieniem zawału serca. Pod jej wpływem naczynia krwionośne stają się mniej elastyczne, dlatego warto temu zapobiegać. Dobrym naturalnym źródłem kwasu foliowego jest zakwas buraczany o którym pisałam, ale i rośliny zielone jak np. szpinak. Dobrym źródłem witaminy B6 i B12 są wątróbka, mięso, ryby i jaja. Jeżeli mimo spożywania dużej ilości kwasu foliowego i witamin B6 i B12 dochodzi do hiperhomocysteinemii, warto skonsultować się z lekarzem, gdyż przyczyną może być mutacja genu MTHFR.

Sól a nadciśnienie tętnicze

Związek między ilością spożycia soli, a nadciśnieniem tętniczym jest powszechnie znany. Niemniej jednak wiele jest prac podważających teorię, jakoby obniżenie spożycia sodu w diecie było korzystne. Liczne badania ukazały, że obniżenie spożycia soli u jednych nie wywołuje żadnych zmian, u innych obniża ciśnienie krwi, a u innych podnosi ciśnienie. Ta sprawa jest sporna i do dziś nie ma jednoznacznego stanowiska w środowisku medycznym. Co było dla mnie sporym zaskoczeniem. Zwłaszcza, że samo WHO wskazuje, że dzienne spożycie soli nie powinno przekraczać 6g soli na dobę, czyli jedną małą łyżeczkę.

Trans -kwasy tłuszczowe a układ krążenia

O niekorzystnym wpływie kwasów trans pisałam przy okazji artykułu o AZS. Izomery trans kwasów tłuszczowych (TFA) pogarszają profil lipidowy krwi, podnoszą stężenie lipoproteiny (a) we krwi, oraz zwiększają stosunek stężeń cholesterolu LDL do HDL. Wraz ze zmniejszeniem cząsteczek LDL we krwi wzrasta ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, chociaż to nie jedyne niebezpieczeństwo związane ze spożywaniem TFA. Zagraża to również wystąpieniu arytmii serca, ale i nagłym zatrzymaniem krążenia. Izomery trans kwasów tłuszczowych spożywamy głównie w utwardzanych olejach jak np. margaryna. Tego typu oleje roślinne znajdują się w wyrobach cukierniczych, dlatego nawet niepozorne ciasteczko typu herbatnik powinien zastanowić. Naturalnie występują w mleku i mięsie zwierząt przeżuwających. Zespół Z. Kochan, J. Karbowska i E. Babicz-Zielińska w swoim opracowaniu, prócz cennych badań, przedstawia ciekawą tabelę. W tym zestawieniu znajdują się produkty zawierające trans-kwasy tłuszczowe, które dostępne są na rynku polskim. Przedstawiam go poniżej.

Produkt (wielkość porcji)Zawartość TFA w porcji (g)
Baton "Prince Polo" (36 g)2,5
Baton "Grzesiek" w czekoladzie (39 g)2,9
Ciasteczka "Petit beurre" (100 g)4,4
Herbatniki "Holenderskie" (100 g)0,4
Frytki McDonald`s duża porcja (144 g)4,3
Frytki KFC duża porcja (110 g)8,2
Miks "Dobre Małopolskie" (100 g)8,1
Miks "Osełka Lidzbarska" (100 g)1,8
Olej rzepakowy rafinowany "Kujawski" (100 g)1,2
Olej słonecznikowy rafinowany "Bartek" (100 g)0,1
Oliwa z oliwek tłoczona na zimno (100 g)0,0

Nawet niepozorny biszkopcik, zawiera TFA, dlatego nim sięgniemy po kolejnego pączka czy frytki, warto mieć tego świadomość.

Związki zawarte w pestkach winogron chroniące układ krążenia

Pestki winogron mają działanie antyoksydacyjne, ze względu na dużą zawartość związków polifenolowych (głównie katechiny). To właśnie jej przypisuje się właściwości przeciwutleniające, antypłytkowe, przeciwzapalne mające działanie przeciwmiażdżycowe, oraz przeciwzakrzepowe. Zapoznając się z pracą Kołodziejczyk i Olas czytamy, że ekstrakty roślinne zawierające antocyjany, mogą wpływać na ochronę funkcjonowania naczyń krwionośnych, oraz ograniczać martwicę wywołaną zawałem. Przeciwdziałają uszkodzeniom powodowanym niedokrwieniem i reperfuzją. Istotną rolę kardioprotekcyjną przypisuje się kolejnemu polifenolowi, mianowicie resweratrolu, gdyż poprzez obniżenie LDL ma działanie przeciwmiażdżycowe. Resweratrol hamuje arytmię serca indukowaną stanem niedokrwienia i reperfuzji, oraz uwalnianie mediatorów prozapalnych, co wspomaga zwalczanie chorób zapalnych.

Ekstrakt z pestek winogron

Szereg badań wskazuje na ochronny wpływ ekstraktu z pestek na układ krążenia. Jedne badania wskazują na obniżenie ciśnienia krwi po zastosowaniu czterotygodniowej terapii dawką 150 lub 300 mg na dobę ekstraktu z pestek winogron. Inna, że dawka 600 mg tego ekstraktu na dobę, stosowana przez cztery tygodnie zmniejszyła poziom markerów zapalnych i glikemii, oraz cholesterolu, co zmniejsza ryzyko choroby wieńcowej. Te wnioski potwierdzają badania in vitro, które wskazują, że ogranicza on gromadzenie cholesterolu, oraz tworzenie komórek piankowych. Badania nad ekstraktem IH636 wykazały, że poprawia on funkcjonowanie serca po incydentach niedokrwiennych, zmniejsza pozawałową martwicę serca, tachykardię, oraz hamuje migotanie komór.

Czerwone wino w profilaktyce chorób układu krążenia

Czerwone wino zawiera wielokrotnie więcej polifenoli (ok. 1000-4000 mg\l) niż wino białe (ok. 250 mg\l), dlatego będzie ono cenniejsze w prewencji chorób układu krążenia. Głównie za sprawą resweratrolu, którego w winach jest od ok. 0,1 do 15 mg/l. Resweratrol może rozszerzać naczynia krwionośne, co związane jest ze stymulowaniem syntezy tlenku azotu, który posiada również właściwości przeciwzakrzepowe i antypłytkowe. Jak już pisałam wcześniej resweratrol jest też w winogronach, jednak to alkohol zawarty w winie pomaga uwolnić polifenole zawarte w pożywieniu. Dzięki temu dostarczane są do organizmu zarówno z wina jak i posiłku. Ponadto ten alkohol podwyższa poziom tzw. “dobrego” cholesterolu, dzięki czemu wspomaga oczyszczanie tętnic z blaszek miażdżycowych. Ciekawe tabelki znalazłam w opracowaniu Beaty Olas Katedry Biochemii Ogólnej Uniwersytetu Łódzkiego, które przedstawię poniżej.

Potencjał antyoksydacyjny win tabela

Wina czerwone(nnmol/100g)
Desire Rouge663000
Egri Bikaver551000
Sophia Merlot406000
California Rose180000
Wina białe
Karp White36000
Riesling White33000

Potencjał antyoksydacyjny owoców tabela

Granaty11,33
Winogrona1,45
Pomarańcze1,14
Śliwki1,06
Ananasy1,04
Cytryny1,02
Kiwi0,91
Klementynki0,90
Grejpfruty0,83
Figi0,73
Jabłka0,29

Głóg a układ krążenia

Głóg ma wiele właściwości prozdrowotnych, w tym wpływa pozytywnie na układ sercowo-naczyniowy. Obniża ciśnienie tętnicze krwi, obniża stężenie cholesterolu LDL, normalizuje zaburzenia rytmu serca, oraz osłabia zdolność płytek krwi ( trombocytów ) do tworzenia skrzeplin. Dzięki działaniu antyagregacyjnym może zmniejszać ryzyko powstawania wielu patologicznych zmian w naczyniach krwionośnych, co chroni przed udarem mózgu, czy ostrym zespołem wieńcowym. Ma również właściwości antyoksydacyjne dlatego, że zawiera mnóstwo związków o potencjale przeciwutleniającym jak np. polifenole. Ponadto zawiera również wapń, fosfor, potas, magnez, sód, bor, chrom, żelazo, lit, selen i wiele innych.

Otyłość a układ krążenia

Mnóstwo badań i opracowań medycznych wskazuje na bezpośredni związek otyłości z chorobami układu krążenia. Należą do nich m.in niedokrwistość serca, nadciśnienie tętnicze, oraz zaburzenia lipidowe. Najczęstszą przyczyną występowania otyłości jest spożywanie wysokoenergetycznej diety, oraz brak aktywności fizycznej. Mniejszą rolę odgrywają czynniki genetyczne czy środowiskowe.

Aktywność fizyczna a układ krążenia

Warte uwagi opracowanie dotyczące wpływu aktywności fizycznej na układ krążenia znalazłam w pracy Teresy Makowiec-Dąbrowskiej z Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. Jerzego Nofera w Łodzi. W tej pracy jednoznacznie stwierdza się, że brak aktywności fizycznej, zarówno rekreacyjnej jak i zawodowej, oraz nadmierna aktywność zwiększa ryzyko wystąpienia poważnego epizodu krążeniowego (MCVE). Niemniej jednak największe ryzyko występowało u osób prowadzących siedzący tryb życia. Korzyści kardiologiczne pochodzące z aktywności fizycznej są znacznie większe niż potencjalne zagrożenia. Do korzyści zaliczamy m.in. pozytywny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, oraz metabolizm lipidów, obniżenie ciśnienia tętniczego, zmniejszenie otyłości czy poprawę tolerancji glukozy. Wskazane jest jednak zachowanie większej ostrożności u osób planujących zacząć intensywny, wyczerpujący trening, zwłaszcza starszych, obciążonych przewlekłymi chorobami lub ryzykiem choroby niedokrwiennej serca (CHNS).

Forma aktywności fizycznej

Efekty zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej są zależne od ich rodzaju, częstotliwości, wymiaru czasu, oraz intensywności. Zależnie od stopnia zaawansowania może trwać dłużej i być bardziej intensywna. Istotny jest również wiek i stan zdrowia. Przyjmuje się założenie, że ćwiczenia powinny trwać po 20-60 minut i być wykonywane przynajmniej 3 razy w tygodniu, a ilość zużytej energii przekraczać minimum 1000 kcal na tydzień. Podpowiedzią może być poniższa tabela opracowana przez Annę Jegier i Wojciecha Drygas na podstawie ich własnych, oraz ogólnoświatowych badań.

marsz 5 km\h
tenis stołowy
piłka siatkowa
gimnastyka
5 kcal\min.300 kcal\godz.
tenis ziemny
badminton
taniec
7 kcal\min.420 kcal\godz.
piłka koszykowa9 kcal\min.540 kcal\godz.
piłka nożna
pływanie 40m\min.
narciarstwo biegowe
jazda na rowerze 20 km\h
10 kcal\min.600 kcal\godz.
bieg 10 km\h>11 kcal\min.>660 kcal\godz.

Tętno docelowe w trakcie aktywności fizycznej

W zależności od wieku, stopnia wytrenowania, oraz stanu zdrowia, różne będzie bezpieczne przyspieszenie częstości akcji serca, dlatego warto ją kontrolować. A. Jagier i W. Drygas opracowali tabelę przedstawiającą zalecaną wartość tętna wysiłkowego dla osób bez wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Przedział wieku
(lata)
Częstość skurczów serca
60% HR (ud·min-1)
Częstość skurczów serca
75% HR (ud·min-1)
21-30115145
31-40110140
41-50105130
51-60100125
61-7095115

Układ krążenia a zanieczyszczenia powietrza

Korzystając z aktywności fizycznej na zewnątrz, warto wybierać miejsca o mniejszym natężeniu ruchu, gdyż zanieczyszczenia powietrza mają niekorzystny wpływ na układ krążenia. Zanieczyszczenia te zmniejszają stopień utlenienia organizmu, gdyż z połączenia hemoglobiny z tlenkiem węgla (CO) powstaje karboksyhemoglobina. Oddziałuje to szczególnie niekorzystnie na serce. Ponadto zanieczyszczenia te rozchodzą się po organizmie szybciej dlatego, że przyspieszona jest akcja serca.

Wpływ stresu na układ krążenia

Stres zarówno ostry jak i przewlekły może zwiększać ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego, zawału czy nagłego zgonu sercowego. Dotyczy to osób zdrowych, ale w szczególności osób z czynnikami ryzyka układu krążenia, jak i borykającymi się z chorobami serca. Stres jest uznawany jako jeden z czynników zwiększający ryzyko miażdżycy, dlatego nie należy go lekceważyć. Stres może również wywołać uszkodzenie śródbłonka naczyniowego. Dokładne mechanizmy wyjaśnione są w opracowaniu Przemysława Guzik.

Wpływ palenia tytoniu na układ krążenia

Palenie tytoniu czynnikiem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, dlatego wymieniany jest w wielu opracowaniach medycznych. Przytoczę tu pracę Mariana Nikodemowicza. Wymienia on następne składniki dymu wpływające na układ krążenia, to m.in. nikotyna, tlenek węgla, wolne rodniki tlenowe. Istotny wpływ odgrywają również mediatory zapalenia pochodzące z układu oddechowego. Opisuje on proces, który zachodzi po zapaleniu jednego papierosa. Poziom adrenaliny wzrasta o 150%, a noradrenaliny o 40%, przyspieszenie akcji serca o ok. 14%, wzrost ciśnienia tętniczego o ok. 6%, wzrasta opór naczyń wieńcowych o 21% i obniża się prędkość przepływu wieńcowego o 7%. Ponadto o 35% obniża się próg migotania komór, co jest przyczyną występowania nagłego zgonu sercowego, które jest częstszy u palaczy. W swojej pracy Nikodemowicz rozbija poszczególne składniki papierosa, które następnie opisuje w odniesieniu do układu krążenia. Ja przedstawię je w skrócie poniżej. Chętnych do zgłębienia tematu odsyłam do jego pracy.

Tlenek węgla a układ krążenia

Tlenek węgla łącząc się hemoglobiną tworzy karboksyhemoglobinę, przez co transport tlenu do tkanek jest upośledzony. W wyniku czego mięsień sercowy jest niedotleniony, co z kolei doprowadza do wzrostu lepkości i krzepliwości krwi, oraz poliglubuliny, czyli nadkrwistości. U palaczy poziom karboksyhemoglobiny we krwi sięga 10%, gdzie u niepalących, zamieszkujących miasta osiąga do 1%.

Wolne rodniki tlenowe a układ krążenia

Jednym z największych źródeł wolnych rodników jest dym tytoniowy. Utleniona frakcja cholesterolu LDL wnika do ściany naczyń, co indukuje proces miażdżycowy. Utlenione nienasycone kwasy tłuszczowe, które wchodzą w skład błon komórkowych, uszkadzają śródbłonek naczyń. Rozkład tlenku azotu ogranicza rozkurcz, wzrasta gotowość do skurczu, oraz synteza trombosanu. Obniża się synteza prostacykliny, co w konsekwencji daje efekt prozakrzepowy.

Cytokiny prozapalne aktywowane przez dym tytoniowy

Pod wpływem drażniącego działania dymu tytoniowego rozpoczyna się proces zapalny. Cytokiny prozapalne doprowadzają do uszkodzenia ściany tętnic i śródbłonka, co doprowadza do rozwoju i destabilizacji blaszki miażdżycowej.

Podsumowanie

Jest wiele czynników, które wpływają na układ krażenia, a których wyeliminowanie, mogłoby istotnie zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Jak widać z przedstawionego artykułu są one ze sobą powiązane. Wiele zależy od nas, od naszego stylu życia, diety i aktywności. Zachęcam Cię do refleksji, gdyż z powodu tych chorób umiera więcej osób, niż z powodu nowotworów. 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *