Przeskocz do treści

Atopowe zapalenie skóry (AZS) / Egzema naturalne metody

AZS

Atopowe zapalenie skóry (AZS) / Egzema, jest chorobą skóry wieku niemowlęcego i dziecięcego, dlatego warto poznać naturalne metody jej zapobiegania. Dokładna etiologia nie jest do końca poznana, jednak najczęściej wymienia się czynniki genetyczne, choć i one są podważane, środowiskowe i immunologiczne. Profilaktyka zaczyna się już w okresie prenatalnym, dlatego istotna jest dieta kobiety w ciąży, oraz karmiącej piersią, a nawet może to być zależne od przebiegu porodu (siłami natury czy przez cesarskie cięcie). Temat jest bardzo szeroki i złożony, a przebieg choroby indywidualny. Nie będąc lekarzem, staram się pokazać tę chorobę od strony naturalnych metod, które są poparte badaniami. Nie znajdziesz w tym artykule zaleceń dotyczących farmakologicznego leczenia ogólnego, czy miejscowego. Ta dziedzina zarezerwowana jest dla lekarzy.

O czym przeczytasz w tym artykule:

  1. Dieta eliminacyjna
  2. Czas i dobór diety
  3. Olej z wiesiołka
  4. Olej z wiesiołka - badania
  5. Kwasy tłuszczowe Omega 3
  6. Izomery trans kwasów tłuszczowych
  7. Cynk
  8. Probiotyki
  9. Probiotyki-badania
  10. Stres
  11. Moje przemyślenia
  12. Słońce
  13. Pielęgnacja skóry
  14. Dlaczego u chorych na AZS występuje nasilona suchość skóry?
  15. Co stosować do pielęgnacji?
  16. Czego unikać w pielęgnacji skóry?
  17. Naturalne substancje zapachowe o potencjale alergizującym
  18. Przykład potencjalnych alergenów spośród konserwantów
  19. Ekstrakty roślinne o potencjale alergizującym
  20. Temperatura i wilgotność powietrza
  21. Środki piorące i detergenty
  22. Podsumowanie

Niniejszy artykuł nie stanowi porady o charakterze medycznym, ma wyłącznie charakter informacyjny i w rozumieniu obowiązujących przepisów nie może być traktowany jako specjalistyczna porada medyczna, forma diagnozy lub zalecenia w zakresie leczenia. Nie może być również podstawą do jakichkolwiek roszczeń

Dieta eliminacyjna

Dieta eliminacyjna polega na czasowym wyłączeniu z diety pokarmów alergennych, z zastosowaniem ich nieuczulających odpowiedników, by dostarczyć organizmowi wszystkie niezbędne do prawidłowego funkcjonowania składniki. Komisja Kodeksu Żywnościowego CAC opublikowała listę ośmiu najczęściej uczulających produktów. Produkty te określane są jako “wielka ósemka alergenów pokarmowych”.
Białko mleka krowiego
Białka jaja
Skorupiaki
Mięczaki
Ryby
Orzeszki arachidowe i orzechy
Soja
Pszenica
Lista ta została rozszerzona przez Rozporządzenie Unii Europejskiej o dodatkowe produkty:
Mięso
Seler
Dwutlenek siarki
Łubin
Gorczyca
Sezam
Natomiast produkty uważane za bezpieczne to:
Jagnięcina
Brokuły
Szparagi
Kukurydza
Ryż
Sałata
Gotowane jabłko
Ziemniaki
Sól
Oliwa z oliwek
Cukier
Ocet winny

Czas i dobór diety

Dieta ta musi być dobrana indywidualnie, gdyż powinna zapewniać wszystkie niezbędne składniki, oraz odpowiadać zapotrzebowaniu energetycznemu. Czas jej trwania zależny jest od ciężkości postaci klinicznej AZS, ale trwa nie krócej niż 12 miesięcy. Wraz z upływem czasu do diety wprowadzane są pojedyncze produkty, gdy jednak wystąpi reakcja alergiczna, należy ponownie je wykluczyć. Opinie na temat tej diety jako jednej z metod leczenia AZS są podzielone mimo, iż są badania które dowodzą nawet 100% skuteczność. Badania Myłek wykazały, że u dzieci do 12. miesiąca życia zaobserwowano ustąpienie zmian skórnych u 100% z nich, natomiast między 1-3r.ż u 97,6%, a między 15-18r.ż u 38,5%. Wynika z tego, że wiek ma znaczenie

Olej z wiesiołka

Olej z wiesiołka zawiera głównie dwa nienasycone kwasy tłuszczowe 76% to kwas linolowy (LA) 9% gamma-linolenowy (GLA). To właśnie ten ostatni, czyli kwas gamma-linolenowy odgrywa ważną rolę w przypadku egzemy. Kwas gamma-linolenowy powstaje pod wpływem 6-desaturacji z kwasu linolowego. Proces ten może być zaburzony pod wpływem działania izomerów trans kwasów tłuszczowych o których pisałam wcześniej. Wraz z wiekiem, a także pod wpływem stosowania leków m.in glikokortykosteroidów, powszechnie stosowanych w przypadku egzem, zmniejsza się jego ilość w organizmie. Skutkiem czego jest zanikanie naturalnej odporności skóry, skóra staje się sucha, podatna na pęknięcia i tworzenie się ran. Kwas gamma-linolenowy wchodzi w skład cementu komórkowego, który zmniejsza przeznaskórkową utratę wody. 

Olej z wiesiołka - badania

Prowadzone badania wskazują na łagodzenie stanów zapalnych po zastosowaniu olejku z wiesiołka. British Association of Dermatologists uważa olej z wiesiołka za kluczowy w leczeniu egzemy. Inne badania wskazują poprawę po zastosowaniu tego oleju w połączeniu z tranem, a jeszcze inne wskazują na skuteczność połączenia oleju wiesiołkowego z witaminą E. Olej z wiesiołka zawiera również inne pierwiastki i witaminy, które są istotne w walce z egzemą, to m.in cynk, magnez, selen, wapń a także witaminę E. Są oleje, które zawierają znacznie więcej GLA niż olej z wiesiołka, np. olej z rokitnika, ogórecznika czy nasion czarnej porzeczki. Nie udało mi się jednak dotrzeć do badań potwierdzających ich skuteczność w leczeniu egzemy.

Kwasy tłuszczowe Omega 3

Kwasy tłuszczowe Omega 3 występują w największym stężeniu w olejach roślinnych i rybich. Wraz z kwasami Omega 6 opisanymi wyżej, są ważnymi składnikami odżywczymi skóry. Wcześniej wspomniane przeze mnie badania pokazują, że włączenie do diety tranu i oleju z wiesiołka łagodzi objawy egzemy. Kwasy tłuszczowe Omega 3 mają działanie przeciwzapalne, oraz wzmacniające organizm. Nowicki i Barańska-Rybak w swojej pracy wskazują na szereg badań potwierdzających korzystny wpływ kwasów tłuszczowych Omega 3. Opisują grupę 19 pacjentów, którym podawano m.in kwasy Omega 3, wśród których 14 osób po 16. tygodniach stwierdziło poprawę stanu skóry. Kwasy Omega 3 możemy suplementować w postaci tranu, ale może go również dostarczyć organizmowi spożywając ryby. Trzeba jednak rozważnie wybierać rodzaj spożywanych ryb, gdyż niektóre z nich mogą zawierać duże stężenie rtęci. Należą do nich rekiny, miecznik, makrela królewska, włócznik i bass morski. Rtęć jest toksyczna, a skutkiem jej oddziaływania może być m.in atopowa egzema

Izomery trans kwasów tłuszczowych

Izomery trans kwasów tłuszczowych (TFA) które potencjalnie zaburzają procesy przemian wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT), mogą wpływać na rozwój chorób alergicznych. Naturalnie występują w mleku i mięsie zwierząt przeżuwających. Niemniej jednak podstawowym źródłem są produkty cukiernicze, czekolady, koncentraty zup i sosów, margaryny twarde, frytki i przekąski typu chipsy. Kwasy tłuszczowe trans mogą prowadzić do powstawania prekursorów mediatorów zapalnych, jednak to izomery trans kwasów tłuszczowych roślinnych wzmacniają to działanie bardziej niż te zwierzęce. Badania prowadzone przez Weiland pokazały, że spożywanie przez matki utwardzonych olejów roślinnych, ciastek, ciast i frytek, może wywołać choroby alergiczne u ich dzieci.

Cynk

Cynk (Zn) wpływa na prawidłowe funkcjonowanie skóry i błon śluzowych, oraz gojenie się ran. Oddziaływuje na układ odpornościowy, poprzez odgrywanie istotnej roli w procesach odpornościowych. Ma działanie przeciwzapalne, oraz wstrzymuje wzrost i namnażanie się drobnoustrojów. Pomaga utrzymać prawidłowe stężenie witaminy A w osoczu, co wpływa na prawidłowe nawilżenie, oraz zapobiega łuszczeniu się skóry.
Cynk możemy znaleźć zarówno w pokarmie pochodzenia roślinnego jak i zwierzęcego. Poniżej przedstawię najcenniejsze źródła tego pierwiastku. Wcześniej jednak muszę zaznaczyć, iż cynk jest lepiej przyswajalny z pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Pierwiastek ten jest gorzej przyswajalny z pokarmów pochodzenia roślinnego za sprawą dużej zawartość kwasu fitynowego. Kwas fitynowy chelatując cynk utrudnia jego wchłanianie.

ŹródłoŚrednia ilość w 100g% dziennego zapotrzebowania, przyjmując, że jest to 15mg na dobę.
Pestki dyni7,5 mg
50%
Kakao
6,5 mg43,33%
Mięso
wołowe
3,8 mg25,33%
Wątróbka3,5 mg23,33 %
Migdały3,2 mg21,33 %
Nasiona
słonecznika
2,7 mg18 %
Ryby0,5-2,5 mg3,33-16,66%
Jaja0,9 mg6 %

Probiotyki

Probiotyki ze względu na potencjał w zapobieganiu, oraz łagodzeniu objawów alergii, są przedmiotem wielu badań. Mikroflora jelitowa wpływa na prawidłowy rozwój układu immunologicznego (odpornościowego). Nadmierna higiena ogranicza kontakt z drobnoustrojami zasiedlającymi przewód pokarmowy. Przyczynia się to, do zaburzeń w składzie ilościowym i jakościowym mikroflory, przez co zmniejszona jest aktywacja limfocytów Th1, związana z reakcją przeciwinfekcyjną. Jest to szczególnie istotne dla nowo tworzącej się flory bakteryjnej u niemowląt. Ponadto probiotyki mają pozytywny wpływ na równowagę między cytokinami prozapalnymi i przeciwzapalnymi. Właściwy ekosystem jelitowy sprzyja powstawaniu tolerancji pokarmowej, ponieważ wpływa na aktywność limfocytów Th2. Istotną rolę odgrywają w kształtowaniu anatomicznej bariery jelitowej, przez co zapobiegają przedostawaniu się alergenów pokarmowych. Konsekwencją jest zmniejszona reakcja zapalna, oraz nadwrażliwość jelit. 

Probiotyki-badania

Badania opisane w 2008 roku na łamach czasopisma American Journal of Clinical Dermatology dowodzą, że probiotyki mogą zapobiegać egzemie. Prowadzone były na różnych grupach, wskazują skuteczność probiotyków nie tylko w zapobieganiu, ale i leczeniu AZS. Probiotyki znajdziemy w fermentowanych produktów mlecznych (jogurty, mleka
acidofilne, kefiry) bądź kiszonek (kiszone ogórki, kiszona kapusta, zakwas buraczany).

Stres

Wydawać by się mogło, że nijak można powiązać AZS ze stresem. Wystarczy jednak sobie przypomnieć sytuację stresową, gdy na naszych policzkach wystąpiło zaczerwienienie, albo zaczęły się pocić dłonie. Dzieje się tak za sprawą ektodermy, z której wywodzi się ośrodkowy układ nerwowy (OUN) i w której rozwija się naskórek. Powiązania między OUN, układem immunologicznym a skórą dotyczą występowania niektórych wspólnych hormonów, neurotransmiterów i receptorów. Barbara Bartoszek przedstawia różne mechanizmy wpływu OUN na zaburzenia skórne. M.in powołuje się na badanie Tuszyńskiej-Boguckiej z 2007. Przedstawia ona, iż pod wpływem stresu wyzwalane są z końcówek nerwowych neuropeptydy, które wywołują świąd i reakcje alergiczne. Te badania wskazują również, że nadmierna więź między dzieckiem a rodzicami doprowadziła do zaostrzenia symptomów choroby. AZS występowało częściej u dzieci odrzucanych przez matki, bądź wrogo czy surowo przez nie traktowane. Wiele badań potwierdza, iż w okresie poprzedzającym chorobę, występowały liczne stresujące wydarzenia życiowe.

Moje przemyślenia

Zapoznając się z kilkoma pracami, przedstawiającymi AZS jako chorobę psychosomatyczną, zastanowiło mnie, czy istnieje związek między bezdechem afektywnych (zanoszeniem się płaczem u dziecka), a tą chorobą? Przecież intensywny płacz, wywołany różnymi czynnikami, jest zapewne mocno stresujący dla dziecka.

Słońce

Udowodniona jest skuteczność fototerapii w leczeniu egzemy. Teraz również odkryto, że dzieci ze względu na zamieszkanie na obszarach o mniejszym nasłonecznieniu, są narażone na zwiększone ryzyko wystąpienia alergii i wyprysku skórnego. Wciąż jednak mało jest badań, które potwierdziłyby wpływ słońca czy witaminy D na egzemę.

Pielęgnacja skóry

Pielęgnacja skóry z AZS powinna mieć na celu oczyszczenie, przywrócenie naturalnej bariery ochronnej, zapobieganie utraty wody, odżywienie, oraz zmniejszenie stanu zapalnego i uczucia swędzenia. Kąpiele nie powinny być częstsze niż raz dziennie i przekraczać 10-15 minut. Woda do której warto dodać preparaty nawilżające i natłuszczające, nie powinna mieć zbyt wysokiej temperatury. Tuż po kąpieli wetrzeć w skórę emolienty, które pomogą zachować odpowiednie nawilżenie i natłuszczenie skóry. Wcieranie w skórę emolientów powinno być wykonywane minimum 3 razy dziennie, nawet jeśli nie występują objawy egzemy. Ma to na celu tworzenie okluzyjnego filmu lipidowego, które wzmocni barierę lipidową cementu międzykomórkowego. Zabieg ten zabezpieczy skórę przed utratą wody, zwiększa jej elastyczność, oraz zmniejsza uczucie świądu. Odpowiednia pielęgnacja skóry może zmniejszać konieczność stosowania sterydów.

Dlaczego u chorych na AZS występuje nasilona suchość skóry?

Chorzy na AZS mają mniej ceramidów w stosunku do osób zdrowych.Niedobór ceramidów nasila suchość skóry. Zdarza się też, choć w mniejszym stopniu, że za suchość skóry odpowiada upośledzenie czynności gruczołów łojowych. Również zmniejszenie ilości składników naturalnego czynnika nawilżającego w naskórku, który stanowi 15-20% całkowitej wagi warstwy rogowej.

Co stosować do pielęgnacji?

Do pielęgnacji skóry powinno się stosować produkty, które mają jak najprostszy skład. Pozwoli to zmniejszyć ryzyko występowania odczynów alergicznych na skórze. Wśród wielu opracowań naukowych zaleca się stosowanie olejów roślinnych bogatych w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT). Najczęściej wymieniane są oleje z wiesiołka, ogórecznika, czy lnu.

Czego unikać w pielęgnacji skóry?

Nie ma jednej sprawdzonej i bezpiecznej receptury dla każdego. Są jednak naturalne ekstrakty roślinne, substancje zapachowa jak i konserwanty, które są potencjalnie alergizujące. W tym celu posłużę się tabelami, które znalazłam w opracowaniu K. Śliwa, E. Sikora, J. Ogonowski.

Naturalne substancje zapachowe o potencjale alergizującym

Nazwa polskaNazwa INCI
olejek drzewa herbacianegotea tree oil
olejek sosnowypinus silvestris oli
olejek pomarańczowycitrus dulcis oil
olejek mięty pieprzowejmentha piperita oil
olejek bergamotowycitrus aurantium bergamina
(bergamot) fruit oil
balsam peruwiańskimyroxylon pereirae

Przykład potencjalnych alergenów spośród konserwantów

Nazwa polskaNazwa handlowa
2-bromo-2-nitropropan-1,3-diolbronopol®
pochodna hudantoinyDMDM hydantoin
sól sodowa kwasu 2-etylorteciotiosalicylowegothiomerosal
imidazolidynylomocznikgermall 115
chlorek N-(3-chloroallilo)heksamoniowydowicil 200
heksametylenotetroaminametenamin

Ekstrakty roślinne o potencjale alergizującym

Nawza polskaNazwa INCI
ekstrakt z dziurawcahypericum perforatum extract
ekstrakt z cytrynycitrus medica limonum (lemon) extract
ekstrakt z melisy lekarskiejmelissa officilalis extract
ekstrakt z mniszka lekarskiegotaraxacum offcinalis extract
ekstrakt z liści pokrzywyutrica doica (nettle leaf) extract
ekstrakt z rumiankumatricaria recutita extract

Temperatura i wilgotność powietrza

Temperatura i wilgotność powietrza również nie jest bez znaczenia, gdyż wpływa na czas wysychania skóry. Gdy jest gorące i suche powietrze, wtedy skóra będzie przesuszać się szybciej. Odwrotnie jest, gdy temperatura jest niższa, a wilgotność wyższa. Szacuje się, że osoby z AZS powinny przebywać w pomieszczeniach w których temperatura nie przekracza 21 stopni Celsjusza, a wilgotność jest między 40 a 60%. Ciekawą techniką stosowaną przez rodziców jest zakładanie wilgotnych cienkich ubrań bezpośrednio na skórę dziecka. Wilgotne ubranie zmniejsza temperaturę ciała, dlatego zmniejszone jest uczucie swędzenia.

Środki piorące i detergenty

Zaleca się ustawianie prania na podwójne płukanie, gdyż pojedyncze może okazać się niedostateczne przy skórze wrażliwej ze skłonnościami to reakcji alergicznych. Ponadto zwraca się uwagę na to, że bardziej odpowiednie mogą być żele, aniżeli proszki do prania, gdyż proszek może pozostawać niespłukany w zagięciach materiału. Ostrożnie powinno się podchodzić do zmian środka piorącego. Zarówno proszki, jak i inne detergenty mogą uczulać, dlatego przy wszelkich pracach domowych z użyciem środków czyszczących zaleca sie zakładanie rękawiczek.

Podsumowanie

Wnioski wynikające z tego artykułu pokazują jasno, że AZS to sprawa bardzo indywidualna. Na zaostrzenie objawów wpłynąć może wiele czynników, dlatego warto obserwować swój organizm. Jest on najlepszym doradcą. To co uczula jednego chorego, może być zupełnie neutralne dla drugiego. Jedno jest pewne, walka z AZS nie jest łatwa, dlatego warto uzbroić się w cierpliwość, która moim zdaniem zaprocentuje. Napisz w komentarzu co u Ciebie sprawdza się najlepiej, ponieważ taka wymiana doświadczeń może być przydatna dla innych. Może jest coś, co działa u Ciebie, a czego ja nie wymieniłam?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *